Inpakken die impact

Vorige week confereerden collega’s in Rotterdam over ‘de toekomst van filantropie’. Daar werd een nieuwe poging gedaan om het thema ‘impact’ te laten stijgen op de belangstellingsladder van de bestuurders in de sector. Een krankjorum idee, in de categorie ‘De toekomst van Anders Breivik als ambassadeur van WarChild’. Waarom? Omdat ‘impact’ een 101% kansloos dossier is. Een soort Cyprus van de filantropie, maar dan echt bankroet. Het kadaver van een Gronings molenpaard waaraan allang niet meer gesleurd wordt en een bevroren academische keutel waar je rustig je schoen op kunt zetten. De reden is simpel. Impact meten is een kansspel. Het is een illusiemachine bedacht door academici om zichzelf aan en u van uw werk te houden. Het is de rivier van gemiddeld 1 meter diep waarin je hartstikke verzuipt. Impact meten lukt de banken al niet, laat staan vrijwilligersorganisaties die twee keer per jaar vergaderen in een restaurant met Perzische tafelkleedjes, een agenda met alleen een rondvraag en een portie bitterballen na. Impact meten leidt tot existentiële vragen die niemand kan beantwoorden. Het is de paus die in de Sixtijnse kapel roept om een teken van Hem en alleen zijn echo hoort. Impact heeft alles met gelukshormonen en niets met euro’s te maken. De impact van filantropie is geen variabele, maar een eeuwige constante: een onontkoombaar goed gevoel bij de ontvangers en de gevers. Amen.

Hypocrisis

Hypocrisie komt in vele gedaanten. Een voorbeeld. U geeft aan de overheid geld om er goede dingen mee te doen. Die overheid koopt met uw geld vervolgens hele slechte treinen van onbetrouwbare knoflooktypes. Of boort met uw geld gaten in de grond voor die slechte treinen. Of om aardgas te winnen waardoor uw woonhuis niet meer waterpas staat of erger. Een ander voorbeeld. U geeft geld aan bedrijven om er goede dingen mee te doen. Die bedrijven kopen er vervolgens alleen opgespoten zand van voor de kust van Dubai in de vorm van een palmboom. Of zoeken naar gas met doorgeroeste boorplatforms precies op de plek waar drachtige dolfijnen en ijsbeerbaby’s hun baantjes trekken. Vraagt u dan van tevoren dat de overheid en die bedrijven moeten bewijzen dat uw giften goed worden besteed? Nee, dat doet bijna niemand. Wat eist u als u 5 lullige euro’s schenkt aan een goed doel? Nou, wat eist u dan? Nou? Geen idee? Dan zeg ik het: dan eist 90% van u op hoge poten dat charitatieve organisaties moeten bewijzen dat de giften goed worden besteed. Dat blijkt uit onderzoek van CendrisMonitor onder 7.300 respondenten. Of beter onder ruim zeven mille Farizeërs, dubbele moraalridders en kromdenkers. Terwijl u zonder protest van links een oor krijgt aangenaaid door een politicus, en gebukt van achteren gebruuskeerd wordt door een bankdirecteur of projectontwikkelaar, gaat u uitgebreid verhaal halen bij die kleine collectant. Die schooljongen met zijn beugel en ziekenfondsbril, die u trouwhartig de collectebus toesteekt en hoopt – nee smacht – dat u er zonder dralen gewoon een flap in propt. Nee, die duwt u dan ruggelings de trap af, terwijl u schreeuwt om bewijzen, zoals vuistdikke jaarverslagen, accountantsrapporten, due diligence-teams, notarieel gestempelde wilsverklaringen en door Peter R. De Vries heimelijk gefilmde kascontroles. Zo, zogenaamd onschuldig jongetje met je kapotte brilletje en je losse beugel. Nou is het janken geblazen zeker? Dat zal potverdomme mooi worden zeg. Kom eerst maar eens met bewijzen. En nou opgerot met je kinderpostzegels.

Afhaalfilantropie

Even twee voetnoten bij nieuws uit het Land van Goed Doen. Vorige week: ‘Chinese filantropie nog verre van transparant’. Ai, ai, ai, stop de persen. Nog geen kwart van de Chinese fondsen heeft een jaarverslag. En dat is zeer tegen de zin van de Chinese overheid. Die – ja, nu komt het - eist van de fondsen meer ‘openheid’ op straffe van een boete van 30.000 yen. Dat is 3.600 euro. De Chinese overheid die meer openheid eist... Dat is zeg maar Guus Meeuwis die vindt dat Mozart meer had moeten oefenen. Dat is Albert Heijn die zijn kippen verwijt dat ze niet meer bewegen. Of Dutroux die vindt dat Het Hofnarretje te grote risico’s heeft genomen. En dan deze. Na een grootscheepse enquête onder fondsenwervers uit 17 landen is een top 10 van de populairste goede doelen in Europa samengesteld. Niemand heeft het gezien, maar wat staat er op tien? Het leger! Nee, het is geen geintje. Echt waar: het leger staat als charitatief doel fier op de tiende positie. Hoe kan dat? Dat raadsel is snel opgelost als u weet dat ook de schattige republiek Oekraïne aan het EFC-onderzoek heeft meegedaan. Het leger in deze voorbeeldige democratie met algemeen stemrecht sinds 1919 staat bekend als het liefdadigste ter wereld. De soldaten roepen alleen hard “pang” omdat er geen geld is voor kogels. De tanks zijn van groen geverfd triplex en worden geduwd door vrijwilligers. Hoewel het duidelijk is dat Oekraïne eigenlijk helemaal geen leger nodig heeft omdat niemand geïnteresseerd is in de inname van een land dat nog 24.000 jaar hyperradioactief oplicht in het Melkwegstelsel (iets met een bedrijfsongevalletje in Tsjernobyl), wil de overheid toch graag het schenken aan het leger stimuleren. Donaties aan de strijdkrachten (“Maak ons leger voller”) zijn vrijgesteld van schenkingsbelasting. Wel is alvast het donatiebedrag voor elke burger op het IB-formuliertje voorbedrukt. Net als bij de Hartstichting. Handig toch?

P.S.: Mijn slagzin voor het Productschap Vlees heeft het niet gehaald: “Je blijkt een rund als je met paardenvlees stunt” kwam zonder commentaar terug

Mars is nuts

Trivialiteiten opschalen tot hysterische catastrofes: we beginnen er steeds beter in te worden. Overal lijken paarden in te zitten: auto’s, de gehaktballetjes van Ikea, Troje. Het wachten is op de eerste visboer die opbiecht dat hij Anky’s Bonfire verkoopt als Hollandse Nieuwe. Niets is meer wat het lijkt in deze wereld. Vlees komt te paard en gaat te voet verder als varken of rund. Sleuren aan een dood paard blijkt verrassend lucratief. Briljante timing dus van Oxfam Novib, dat midden in de sleepvlees-hype de voedselmultinationals tegen het duurzame licht hield. De uitkomst laat zich raden: allemaal gezakt als een baksteen. En een voorlichtingsmevrouw van Mars mocht op de radio uitleggen waarom het met de duurzaamheid in de cacao nog niet wil vlotten. “Die cacaoboeren wonen geïsoleerd en zijn moeilijk te bereiken”, probeerde het Marsvrouwtje. ‘Geïsoleerd?’ Toch niet zó geïsoleerd dat Mars die keuterboertjes aardig weet te traceren op de Andeshellingen om ze vervolgens voor een schijtprijs hun cacaobonen af te troggelen. “Wij willen zelf ook graag duurzaam worden, anders bestaan we over tien jaar niet meer”, kwetterde ons marsreepje nog quasi-zorgelijk met zo’n zelfgebreid MVO-stemmetje. Ach, schei toch uit en hou toch op. Zoiets gelooft toch niemand meer! Als de laatste cacaoboon wordt geplukt is er vast wel een ander bruin goedje dat voor chocola gesleten kan worden. Neutronenkorrels bijvoorbeeld, die de heren Jacobse en Van Es van de Tegenpartij, ooit gloedvol aanprezen om de tuin van mevrouw ‘winteklah’ te maken.

I did not have sex with Bill Clinton

Vorige week was het Goed Geld Gala van de Postcode Loterij in het Concertgebouw. Via de webcam keek ik gefascineerd mee naar een soort supersinterklaas in wie ik onmiddellijk Boudewijn Poelmann herkende. Die deelde achteloos 291 miljoen euro uit. Hoeveel? 291 miljoen euro. Ben je doof? Dat is het Bruto Binnenlands Product van Mali. Of de dagomzet van naar rundvlees omgekat paardenvlees in Nederland. Of in elk geval meer dan een half miljard euro aan verkochte postcodeloten. Anyway: Bill Clinton was er ook en dat leidde al vroeg op de donderdagavond tot een twitterdiarree van zwijmelende galagasten die allemaal even dezelfde lucht mochten inademen als Magic Bill. Clinton werd geïnterviewd door… Femke Halsema. Een vondst! Een betoverend duo, begiftigd met de gave des woords! En een chemie tussen die twee! Als een schuchtere stagiaire zette Femke charmant, kwetsbaar kirrend en authentiek ferm voor en Bill mocht zijn fameuze oneliners er pardoes inkoppen. Het ging erin als gods woord in een ouderling. Bill, met droge ogen: “Elke Nederlander die meespeelt met de Postcode Loterij is daardoor eigenlijk zelf een goede doelenorganisatie, omdat je bijdraagt aan het verbeteren van het leven van anderen.” Elke Nederlander een goede doelenorganisatie... Er moest onder de stoelen gemopt en gedweild worden in het Concertgebouw. Niemand hield het droog. Dus Schuringa, moet je dan, broodjenuchter vanachter je webcam, zo’n magic moment kapotmaken? Kun je dan niet even mee op de golven van bewondering voor een echte wereldleider? Voor een man met meer charisma in zijn linkerpink, dan jij in je hele woonkamer in Amsterdam-Noord? Euh, nee. Dus. Als elke Nederlander die een lot koopt bij de Postcode Loterij al een goede doelenorganisatie is. Wat is mijn Iraakse buurvrouw dan, die mij vorige week, toen ik met griep op bed lag, spontaan kippensoep bracht? Die heeft niet eens een postcode.

Warm en koud Buffet

Maandagavond naar VPRO’s ‘Tegenlicht’ gekeken? Ging over venture philanthropy: hoe de superrijken een deel van hun vermogen weer terugpompen in de samenleving met de hoop op maatschappelijk rendement. Alleen Warren Buffet schonk vorig jaar al 3,1 miljard dollar aan goede doelen. Is dat veel? Voor Warren niet – die 3,1 miljard hoestte hij per ongeluk uit zijn vestzakje bij het voorover bukken – maar voor die goede doelen tikt het, zeg maar, lekker aan. Iedereen blij? Nee natuurlijk. In de intellectuele arbeiderskerk is elk kapitaal verdacht. En daar hebben ze in dit specifieke geval nu eens volkomen gelijk in. ‘Venture philanthropy’ is immers een contradictio in terminis van de orde ‘kapitalistisch-marxisme’ of ‘rijdende Fyra’. Voor de rest blijft ‘Tegenlicht’ het bekende konijn dat gebiologeerd in de eigen lichtbak loert. Iedereen wil zo graag dat filantropie ‘democratisch’ is. Maar dat is zij niet. Nooit geweest ook. De overheid moet het belastinggeld van de mensen eerlijk verdelen, maar privé mag Warren rustig het bruto binnenlands product van de Benelux spenderen aan wat hem tijdens het poepen maar te binnen schiet: Macramécursussen voor iedereen in Patagonië? Doen. Verplicht linksdraaiende yoghurt op alle basisscholen van India? Al gebeurd. Eén groot muskietennet boven Afrika spannen? De eerste palen bij Kaapstad en Caïro gaan al de grond in. In filantropie gaan passie, verbeeldingskracht, onverlicht despotisme en onverwerkte jeugdtrauma’s broederlijk samen. Als je, zoals de VPRO, zo tegen het licht in probeert te kijken, zie je dat waarschijnlijk nooit.

Direct demagogue

Straatberoving blijft de beste wervingsmethode. Die conclusie trekken wij na lezing van het gesprekje met Streetwise-directeur Kees Jan Heijdra in dit Journaal. Die gaat pal voor zijn straatwervers staan en verdedigt ‘direct dialogue’ als een profijtelijke en eerzame vorm van fondsenwerving. Dapper, begrijpelijk, maar net zo kansloos als de persvoorlichter van de Fyra. Die in Italië tussen twee lunchpauzes aan elkaar gelaste Fiat Panda’s zijn ons feestelijk aangesmeerd als hogesnelheidstrein, maar dat is niet langer vol te houden als slechts enkele onderdelen op de eindbestemming aankomen. Zo ook de ‘direct dialogue’. Direct? Zekers! Dialoog? Dacchut nie. Het gaat hier om eenrichtingsverkeer vertrokken vanaf Station Schuldbesef met eindbestemming Station Maandelijkse Afschrijving. Welk antwoord is er immers mogelijk op een in de publieke ruimte luidkeels gestelde vraag als: “En u laat dus toe dat deze blinde circusberen dagelijks worden gefolterd met hete ijzeren stangen?” Als het plaatje van de toegetakelde circusbeer aan uw dochtertje van tien wordt getoond door de dienstdoende werkstudent, klapt de val hoorbaar dicht. Bedenktijd is er niet, want “hoe langer u nu wacht, hoe meer slurfjes van jonge olifantjes worden afgesneden door misbruikte kindsoldaten in het laatste stukje Afrika dat Marco Borsato nog niet heeft kunnen bezoeken wegens zijn drukke tourschema.” En daar sta je dan met je volle boodschappentas en een intussen hysterisch krijsend kind. Dan teken je bij het kruisje. De echte dialoog volgt. Als je thuis bent en aan je vrouw vertelt wat er gebeurd is.